Haber Detayı
02 Temmuz 2020 - Perşembe 21:02 Bu haber 228 kez okundu
 
Savaş sırasında fikir hareketlerinde ne gibi gelişmeler göze çarpar?
Savaş sırasındaki fikir hareketleri büyük ölçüde savaştan önceki hareketlerden oluşmaktadır.
TARİH Haberi
 Savaş sırasında fikir hareketlerinde ne gibi gelişmeler göze çarpar?

 Ne var ki savaş şartlan ve savaşın hızla gelişen altüstlükleri yüzünden bu akımların birbirlerine göre güçlerinde önemli değişiklikler belirdi. Savaş dolayısıyla Osmanlı toplum ve yönetimindeki yetersizlikler iyice göze batacak bir hale gelmisti. Bu, şüphe yok ki garpçılık cereyanını güçlendiriyordu. Almanya ve Avusturya ile sürtüşmeler ve geçimsizlikler ne denli şiddetli olursa olsun, bu ülkelerle artan temasın da garpçılığı desteklediği söylenebilir.

 

Savaş sırasında öğrencilik ya da staj için müttefik ülkelere çok sayıda kimsenin gittiğinden daha önce söz edilmişti. Fakat bunların getirdikleri, garpçılığı güçlendiren etki yanında, az da olsa, bazı Türk aydınlarının ve işçilerinin ilk kez olarak bu ülkelerde sosyalizmle ilgilendiklerini ve benimsediklerini de görmekteyiz. Öte yandan, gerek İT'nin anti-feodal tutumunun, gerek Cihad-ı Ekber ilânının karşılaştığı başarısızlığın, gerekse Şerif Hüseyin'in isyanının İslamcılık akımını ters olarak etkilediğine az yukarıda değinmiştim.

 

Buna mukabil, Çarlık Rusyasının çökmesi ve Bolşevik iktidarın askerî alanda bütün iddialarından vazgeçmesi, yalnız Doğu Anadolu'nun kurtarılmasını ve 93 harbinde yitirilen sancakların geri alınmasını sağlamakla kalmamış, Turan ufuklarının da açılması sonucunu doğurmuştu. Bu gelişmelerin Turancı eğilimler taşıyan herkeste nasıl çıldırtıcı bir etki yaptığını tasavvur etmek zor olmasa gerek. Buna karşılık, gazete sütunlarında bir süre önce Turancılığı savunmuş olan Halide Edip, bu sefer, önce Türkiye'mizden başlayalım diye «Türkiyecilik» yapmış, bu konuda Ahmet Ağaoğlu İle tartışmış, hatta Ziya Gökalp de bu münasebetle görüşlerini açıklamak ihtiyacını duymuştur (BayurIII, 4, 405-12).

Kaynak: Editör: Mehmet Aziz YÜKSEKDAĞ
Yorumlar
Haber Yazılımı