Haber Detayı
21 Aralık 2020 - Pazartesi 18:48 Bu haber 203 kez okundu
 
ABDULLAH CEVDET Kimdir?
(Arapkir, 9 Eylül 1869 - İstanbul, 28 Kasım 1932) Düşünce adamı, şair. Cevdet, İbn-i Ömer Cevdet, Karlıdağ, Bir Kürt, Hacı Şakir imzalarını da kullandı.
BİYOGRAFİ Haberi
ABDULLAH CEVDET Kimdir?

 (Ailesinin sonradan aldığı Karlıdağ soyadı bazı kaynaklarda Abdullah Cevdet’in soyadı gibi gösterilir.)

 

 

Tabur kâtibi Ömer Vasfi Efendi’nin oğlu.

 

 

İlk eğitimini babasından ve mahalle imamı olan amcasından aldı.

 

 

Hozat ve Arapkir iptidai mekteplerinden sonra Elaziz Askeri Rüştiyesi’ni bitirdi (1885).

 

 

İstanbul’da Askeri Tıbbiye İdadisi’nden (1887) ve Askeri Tıbbiye’den (1894) mezun oldu.

 

 

Göz hastalıkları ihtisası yaparken siyasi hareketlere karıştığı iddiasıyla tutuklandı ve Trablusgarp hastanesinde çalışmak üzere sürgün edildi (1895).

 

 

Avrupa’ya kaçtı (1897).

 

 

Cenevre’de Osmanlı dergisi çevresinde yer aldı, saray ve yönetim aleyhinde yazılar yazdı.

 

 

Bir ara affa uğrayarak Viyana elçiliğinde doktorluk yaptı.

 

 

Muhalif yazılarından dolayı gıyaben cezaya uğrayınca Cenevre’ye döndü.

 

 

İlk sayısı 1 Eylül 1904 tarihini taşıyan İçtihat dergisini çıkarmaya başladı.

 

 

1905’te Kahire’ye gitti, 1911’de İstanbul’a döndü.

 

 

Dergisi birkaç defa kapatıldı, kendisi de mahkûm oldu.

 

 

Ölümüne kadar dergideki etkinliğini, telif ve çeviri çalışmalarını sürdürdü

 

 

. Olaylı bir cenaze töreninden sonra Merkezefendi Mezarlığı’na defnedildi.

 

 

Siyaset ve fikir adamı yönüyle sivrilen, mücadeleci kişiliği ve çalışkanlığı ile kendine yer edinen Abdullah Cevdet’in şairliği kısmen gölgede kalmıştır.

 

 

Askeri Tıbbiye’de iken şiir yazmaya başlayan ve ilk şiir kitabı Hiç’i yayımlayan Abdullah Cevdet’in ilk denemeleri aruzla, eski ve yeni nazım biçimleriyle yazılmış, Hâmit ve Naci tarzında şiirlerdir.

 

 

Yine öğrencilik yıllarında birtakım fikir ve felsefe denemeleri yazdı.

 

 

Yurtdışına ilk gidişinde yayımladığı Kahriyat adlı kitabında ise istibdat karşıtı vatan ve özgürlük şiirleri yer alır.

 

 

Bu arada Fransızca şiir kitapları da yayımlar.

 

 

Bu tarihten sonraki yoğun etkinlikleri sırasında daha çok siyasal ve düşünsel yayımlar yapan Abdullah Cevdet’in, Karlıdağdan Ses ve Düşünen Musiki adlı iki şiir kitabında, öncekilere göre daha lirik ve güçlü şiirleri yer alır.

 

 

Dünya görüşünde ateist ve materyalist olan Abdullah Cevdet’in bu fikirleri şiirlerinin birçoğuna da yansımıştır.

 

 

Mesleki yayınları da vardır.

 

 

Yapıtları: Şiir: Hiç, İst.: Mahmut Bey Mtb., 1307/ 1890; Tuluat, İst.: Âlem Mtb., 1308/1891; Ramazan Bahçesi, İst.: Kasbar Mtb., 1308/1891; Türbe-i Masumiyet, İst.: İstepan Mtb., 1308/1891; Masumiyet, İst.: İstepan Mtb., 1311/1893; Kahriyat, Cenevre: Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti Mtb., 1315/1897; Karlıdağdan Ses, İst.: İçtihat, 1931; Düşünen Musiki, İst.: Milli Mecmua Mtb., 1932. Fransızca şiir: Fièvre d’ame, Paris-Viyana, 1901; La Lyre Turque,Paris-Viyana, 1902; Les Quatrains maudits et les Rêves orphelins, Paris: Librairie de la Plume,1903; Rafale de Parfums, Cenevre: Imp. Internationale, 1905; Viola Semper Florens, Kahire, 1908. Diğer: Mahkeme-i Kübra, Paris, 1895; İki Emel, Kahire: Osmanlı İttihat ve Terakki Cemiyeti Mtb., 1316/1898 (Giyom Tel çevirisine yazdığı önsöz); Hadd-i Tedîb, Ahmet Rıza Bey’e Açık Mektup, Paris, 1903; Fünun ve Felsefe ve Felsefe Sanihaları, (2. bas) Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1906; Uyanınız! Uyanınız!, Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1907; Bir Hutbe: Hemşerilerime, Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1909; İstanbul’da Köpekler, Kahire: Matbaa-i İçtihat, 1909; Yaşamak Korkusu, İst.: Matbaa-i Cihan, 1326/1910; Cihan-ı İslama Dair Bir Nazar-ı Tarihi ve Felsefi, İst.: Necm-i İstiklal Mtb., 1922; Mükemmel ve Resimli Adab- ı Muaşeret Rehberi, İst.: Yeni Mtb., 1927. Çeviri: Fizyolociya- i Tefekkür (Kraft und Stoff’un bir bölümü, L. Büchner), 1890; Goril (Natur und Geist, L. Büchner), 1894; Giyom Tel (Guillaume Tell, Schiller), 1896; İstibdat (V. Alfieri), 1899; Hükümdar ve Edebiyat (Alfieri), 1905; Ruhü’l-akvam (G. Le Bon), 1907; Hamlet (Shakespeare), 1908; Jül Sezar (Julius Caesar, Shakespeare), 1908; TaABDULLAH CEVDET 7 rih-i İslamiyet (Essai sur l’histoire de l’Islamisme, R. Dozy), 1908; Makbet (Macbeth, Shakespeare), 1909; Fenn-i Ruh (L. Büchner), 1911; Kral Lir (King Lear, Shakespeare), 1912; Asırların Panoraması yahut Tarih-i Kâinata Bir Nazar (J. Weber), 1913; Dün ve Yarın: Asrımızın Nusûs-ı Felsefiyesi (G. Le Bon), 1914; Şiyon Mahbusu (Prisoner of the Chillon, Byron), 1904; Avrupa Harbinden Alınan Psikolociyai Dersler (G. Le Bon), 1918; Rubaiyat- ı Hayyam ve Türkçeye Tercümeleri, 1914; Antuan ve Kleopatra (Antony and Cleopatra, Shakespeare), 1921; Dilmesti-i Mevlana ve Gazali’de Marifetullah, Rubaiyat-ı Gazali, Örfi’de Şiir ve İrfan, 1921; İlm-i Ruh-i İçtimai (G. Le Bon), 1924; Rahip Mesliye’nin Vasiyetnamesi Hakkında (Le testament du crué J. Meslier, Voltaire), 1924; Bir Zekâ-yı Feyyaz: Doktor Gustave Le Bon’un İlim ve Tefekkür Âleminde Gördüğü İş (Baron Motono), 1925; Umumi ve Âli Amerika Terbiye Usulleri (O. Buyse), 1925-26; Terbiye ve Veraset (Education et Hérédité, J.-M. Guyau), 1927; Harp ve Sözde İyilikler (J. Novicow), 1927; Akl-ı Selim (Le Bon Sens, J. Meslier), 1928; Bir Filozofun Şiirleri (J.-M. Guyau), 1930; Ameli Ruhiyat (G. Le Bon), 1931.

 

 

Kaynaklar: M. Ş. Hanioğlu, Bir Siyasal Düşünür Olarak Abdullah Cevdet ve Dönemi, İst., 1981; ay, “Abdullah Cevdet”, DİA, I, 90-93; Ş. Mardin, Jön Türklerin Siyasi Fikirleri 1895-1908, Ank., 1964, s. 162-185; M. O. Okay, Büyük Türk Klasikleri, c. X, s. 296-304; ay, “Abdullah Cevdet”, TDEA, I, 11-12; Ülken (1966), I, 387-405; İbnülemin, Şairler, I, 244-247; Ergun, I, 211-214; G. Tunalı-F. Alpkaya, “Dr. Abdullah Cevdet Bey’in Şiir Serüveni”, Gergedan, S. 4 (Haziran 1987), s. 100-102; A. Uçman, “Abdullah Cevdet”, YYOA, I, 11-12.

Kaynak: (GH) - Görsel Haber Editör: Osman ALPER
Yorumlar
Haber Yazılımı